Oturtma Ahşap Çatılar:
Çatı, taşıyıcı duvarlar, kirişler yada betonarme bir döşeme üzerine oturtulur. (Şekil. 204). Çatının, taşıyıcı duvar veya kirişler üzerine oturtulması durumunda, mesnet açıklığının en çok 4,00 m olması gerekir (Şekil 12.16).

Oturtma çatıların inşaatına, betonarme döşeme yoksa taşıyıcı duvarlar üzerine, varsa döşeme ürerine yastık kirişlerini döşemekle başlanır. Sonra sırasıyla bırakma kirişleri (döşeme varsa, bırakma kirişi konmaz), damlalık aşıkları, dikmeler ve üzerlerine orta aşıklar ve mahya aşığı, göğüslemeler, kuşaklar, rüzgar kirişlen, mertekler, örtü altı kaplaması ve son olarak da çatı örtüsü yerleştirilir.
Mahyaya en yakın aşık ile, mahya arasındaki uzaklık 2.00 m den fazla değilse, mahya aşığı konmayabilir. Bu takdirde, karşılıklı gelen iki mertek mahyada, zıvana geçme ile birleştirilir.
Aynı düzlem üzerinde bulunan bırakma kirişi, dikmeler, aşıklar, kuşaklar, göğüslemeler ve merteklerden oluşan üçgen sisteme çatı makası denir Her makas arası yada çatı boyuna gelen her dikme arası, 2.00 - 2,50 m olur. Aradaki açıklık, kaplama tahtasının kalınlığı, aşık aralığı ve merteklik olarak elde mevcut kerestenin kesitine uygun ve genelde 40-60 cm aralıklarla atılan merteklerle azaltılır.
Betonarme döşeme üzerine dikilen dikmelerin altına, boydan boya atılan yastık kirişleri yerine, dikme kesitinden daha geniş boyutlu kalas parçalan da konabilir.Duvar, kiriş yada döşeme üzerine oturtulan yastık kirişi, yada kalas parçalarının altına, neme karşı yalıtım amacıyla ruberoit vb. yalıtım gereci döşenmelidir.   





Asma Ahşap Çatılar:Çatıyı taşıyan dış ve iç bölme duvarlarının eksenleri arasındaki açıklığın 4,00 m yi geçtiği durumlarda asma çatı uygulanır.
Asma çatının taşıyıcı elemanları, oturtma çatılarda olduğu gibi çatı makaslarıdır. Ancak burada, makası oluşturan elemanların taşıyıcıları, çubuk denilen bırakma kirişi, gergi kirişi, askı, yanlama ve payandalardır. Makas sistemi içerisinde, bırakma kirişi ve askılar genellikle çekmeye, yanlama ve payandalar ise basınca çalışırlar. Ancak uygulanan makas sistemi içerisinde çubuğun,, çekmeye mi yoksa basınca mı çalıştığı ve kesitlerinin ne olacağı, statik hesaplamalarla bulunur. Aşık ve mertekler ise yine oturtma çatılardaki esaslara göre yerleştirilirler.

Çelik Çatılar
Çeliğin gerilmelere karşı olan yüksek dayanımı nedeniyle, mesnet açıklığı fazla olan binaların çatıları, çelikten yapılır. Çelik, demir cevherinin yüksek fırınlarda kok kömürü yakılarak ergitilmesiyle oluşturulan ham demirin, özel fırınlarda tekrar ergitilip, içerisine çeşitli katkıların da yapılmasıyla elde edilir.

Çelik, kullanılacağı yere göre çeşitli hesaplamalar sonucu çıkacak gerilmeleri, en ekonomik biçimde karşılayacak şekil, kesit ve boyutlarda imal edilir. Fabrikalarda yapılan  bu  şekillendirmeye  haddeleme,  elde edilen şekillendirilmiş çeliğe de hadde mamulü denir. Hadde mamulleri dört kısma ayrılır:

1.Profiller,2. Lamalar, 3. Levhalar, 4. Diğer gereçler

1. Profiller:Standartlarla belirlenmiş şekil ve boyutlardaki çeliklerdir.
2. Lamalar:
Dikdörtgen kesitli çeliklerdir. Genişlikleri b=12 ~ 150 mm, kalınlıkları ise t = 5~60 mm. arasında olur.
3. Levhalar:
Düz, silindirik, kubbeli ve oluklu olarak imal edilirler. En çok kullanılanı ise düz levhalardır. Düz levhaların genişlikleri b= 160 ~ 1250 mm, kalınlıkları
t = 0.45 ~ 24 mm, uzunlukları ise L = 2.00 ~ 6.00 m arasında olur. Ancak, taşıyıcı olarak kullanılan ve yassı hadde mamulleri denilen levhalar, kalınlıkları t = 6 mm den fazla olan düz levhalardır, Kalınlıkları t = 6 - 0.45 mm arasında olan düz levhalara sac, 0.45 mm den daha ince olanlarına da teneke denir.

TENEKECİLİK İŞLERİ

Çatılarda, yağmur ve kar sularının derelerden, duvar ve baca diplerinden aşağıya sızmasını önlemek ve suların, çatıya zarar vermeden uzaklaştırılmasını sağlamak amacıyla, tenekecilik işleri uygulanır.
Tenekecilik işlerinde, genellikle 10-12 numara çinko kullanılır. Çinkonun piyasada bulunan boyuttan, 80 x 200 ve 100 x 200 cm dir. Yoğunluğu 7.17 -7.20 gr/cm3 tür. Çinko levhalar parlak, düzgün, dalgasız ve mavimsi renkte olmalıdır.   Gevrek   olmamalı,   birkaç   kez   büküldüğünde   kırılmamalı   ve çatlamamalıdır. Yüzeyinde, en ufak bir delik dahi bulunmamalıdır.

Tenekecilik işlerinde çinko yerine, galvanizli sac da kullanılmaktadır. Ancak, zamanla paslanarak bozulması ve tamir kabul etmemesi nedeniyle, pek tercih edilmez.
Çinko levhalar, uygulandıkları yerin özelliğine göre lehimle ya da kenet yapılarak birleştirilirler, Lehimle birleştirmede kullanılacak lehimin içerisinde % 33 kalay ve % 67 kurşun olmalıdır.
Çinkonun, soğuk ve sıcak etkisiyle genleşmesi uzayıp - kısalması nedeniyle, geniş yüzeyler oluşturmamak gerekir. Aksi halde, özellikle lehimle birleştirilen yerlerde, sık sık açılmalar olur. Bu nedenle, uygulama zorunluluğu. bulunan yüzeylerde, kenetle birleştirme tercih edilmelidir. Çatılarda uygulanan tenekecilik işlerini, dört gruba ayırabiliriz:

1. Dereler, 2. Duvar ve baca dipleri, 3. Oluklar, 4. Borular.

Dereler
Çatı yüzeylerinin dere oluşturduğu yerlerde, genellikle 14 numara çinkodan hazırlanan çinko dereler uygulanır. Çinko dere, üzerine 1,00 m genişliğinde bir kat bitümlü karton serilmiş, ahşap çatı döşemesi üzerine oturtulmalıdır Çatının çıtalı olması durumunda da çinko altına ahşap bir döşeme yapmak gerekir.
Dere çinkosunun genişliği 66 cm olmalı, levhalar birbirine 5 cm kadar bindirilmeli ve 1.5 mm kalınlığında, su sızdırmayacak şekilde lehimlenmelidir. Saçak kısmına gelen en alttaki çinko plaka, yanlarından çivilenerek oluk içerisine doğru kıvrılmalıdır. Çatı yüzeyi beton olduğunda da çinko, özel beton çivisiyle tespit edilmelidir, Çivi başları, çinko pul konularak lehimlenmelidir.
Yağmur ve kar suyunun, çatı örtüsü altına kaçmasını önlemek için; çinko, derenin biçimine uygun olarak şekillendirilir. Çinkonun dere boyunca uzanan yan kenarları, kenet yapacak şekilde yukarıya doğru kıvrılır.

Duvar ve Baca Dipleri
Çatı kontrol penceresi, çatı feneri, atika (alın) duvarı ile baca dipleri, 12 numara çinko ile kaplanır. Yapılan çinko kaplama işleri, hepsinde de genellikle aynı olur. Yatay yüzeye en az 10 cm bindirilerek kaplanan çinko, sıvasız duvar dibinden döndürülerek, 25 cm yüksekliğe kadar çıkartılır. Çatı yüzeyine kaplanan bitümlü karton da, çinko altında devam ettirilir.

Oluklar
Çatı örtüsünden inen yağmur ve kar suyunun, dikey borulara akıtılması amacıyla ve genellikle 12 numara çinkodan yapılırlar. Suyun oluklara serbestçe akması için; saçağın ortasından iki tarafa ve dikey borulara doğru % 0,3 kadar (1,00 m boy için 3 mm) bir meyil verilmelidir. Oluklar, iki şekilde yapılırlar:
a. Asma oluklar,
b. Gizli oluklar.

Asma Oluklar
Asma oluklar, 5 x 30 mm kesitindeki galvanizli yada sülyenle boyanmış lama demirinden hazırlanan kelepçeler üzerine oturtulurlar. Kelepçeler, oluk boyunca 50-70 cm aralıklarla düzenlenerek, ahşap kaplamaya yada çıtalar üzerine vidayla bağlanırlar. Oluklar da kelepçelere, rüzgar etkisiyle kalkmaması için tırnaklarla bağlanırlar. Tırnaklar, kelepçelerin yapıldığı yada daha ince lama demirinden hazırlanır ve kelepçelere vidayla veya perçinle bağlanırlar.
Oluk levhaları, ek yerlerinde birbirlerine 3 cm kadar bindirilmeli ve her iki tarafından 1.5 mm kalınlığında, su sızdırmayacak şekilde lehimlenmelidirler.

Yağmur ve kar suyunun fazla olduğu durumlarda suyun çatı tarafına taşmaması için; oluğun dış kenarının, içteki saçak seviyesinden en az I cm daha aşağıda olması gerekir. Ayrıca çok kar yağan bölgelerde, çatıdan hızla kayan , kar kümesinin oluğa zarar vermemesi için de, oluğun dış kenarı, çatı örtüsü eğimi doğrultusunun altında kalacak seviyede düzenlenmelidir.

Yağmur ve kar suyunun, çatı içerisine geçmesini önlemek için; oluğun çatı tarafındaki kenarına, 25 cm genişliğindeki çinkodan hasırlanan çinko etek geçirilir. Eteğin bir kenarı, oluğa lehimsiz olarak ve kenetle birleştirilir. Eteğin, kaplama tahtası üzerine oturan diğer kenarı ise, kenetli birleştirme yapacak şekilde yukarıya doğru kıvrılır. Raptiyelerle de kaplama tahtasına bağlanır.

Gizli Oluklar
Çatının saçak tarafına, genellikle çatıyı gizlemek amacıyla alın duvarı yapıldığında; duvarla çatı eğiminin birleştiği yerde gizli oluk oluşturulur.
Gizli oluğun kesiti, genellikle kare yada dikdörtgen olur. Boyutları ise, Çizelgedeki değerlere göre tespit edilmelidir, önce kaplama tahtası, oluk çinkosunun altına gelecek şekilde döşenir. Üzerine bir kat bitümlü karton kaplanır. Bunun üzerine de oluğun şekline göre hazırlanan oluk çinkosu oturtulur. Oluk çinkosunun bir kenarı yaka çinkosuyla çatıya, diğer kenarı da duvara tespit edilir. Duvarın üzeri de, eğimi içe doğru olan ve oluk çinkosunun miliyle kenet yaptırılan bir çinkoyla kaplanır.

Çok kar yağan bölgelerde, karın oluk içerisinde donması ve eriyen kar suyunun da oluk içerisinden akamaması nedeniyle, suyun çatı arasına sızma tehlikesi doğar Bu nedenle gizli oluklar, pek tercih edilmezler.

Borular
Dere ve oluklardan gelen yağmur ve kar sularının. tretuvar üzerine indirilmesi amacıyla yapılırlar ve dikey olarak monte edilirler.
Borular, genellikle 10-12 numaralı çinkodan yapılırlar. Kesitleri, Çizelge de görülen çaplarda daire yada aynı kesitli kare veya dikdörtgen olarak yapılır. Boyları ise, yapıldığı çinkonun genişliği kadar ve genellikle 1.00 m. olur. Borunun boyuna olan yan kenarları, birbiri üzerine 1,5 cm kadar bindirilerek lehimlenir, yada kenetle birleştirilir. Her iki ucuna da, uçtan 10 cm mesafeden tek veya çift kordon (fitil) çekilir.

Borular, lehimli yüzeyleri dışarıya doğru çevrilerek ve duvardan en az 2 cm uzakta döşenmelidirler En fazla 2,00 m de bir konulan kelepçelerle de duvara tespit edilirler.

Kelepçeler,  3x20  mm  kesitli  galvanizli  yada  sülyen  boyalı  lama demirinden  veya   kalın   çinkodan   kesilerek,   İki  yarımm   daire   şeklinde hazırlanırlar.

Kelepçeler, boruların ek yerlerine rastlatılırsa; hem ek yerleri görünmez, hem de takviyeli ve daha sağlam olur.
Bir çatıda uygulanacak dikey boruların sayısı, bölgenin yağış miktarına göre ve genellikle çatının her m si için en az I cm boru alanı hesabıyla bulunmakla birlikte. Çizelgede verilen değerlere de uygun olmalıdır.

Çatı Alanına Göre Dikey Boru Kesiti, Çapı ve Kullanılacak Çinko Numaraları

Çatı Alanı (m2)	Oluk Kesiti (cm2)	Oluk Çapı (mm)	Çinko Numarası
25-50	38	70	10
50-75	44	75	10
75-100	50	80	10
100-150	79	100	10-12
150-200	123	125	10-12
200-300	177	150	12

Boruların tretuvar üzerine gelen alt tasımları, çarpmalarla ezilip bozulmamaları için; iç ve dış yüzeyleri katranla cila edilmiş, pik dofen denilen pik döküm borulardan yapılır. Pik dofenin iç çapı, genellikle 135 mm, boyu ise 1.00 m olur. Alt ucu, çeyrek daire şeklinde dirseklidir ve tretuvardan 10-15 cm yukarıda kalacak biçimde ve duvara, yine kelepçelerle monte edilir. Çinko boru, pik dofenin içerisine en az 6 cm girmelidir.


PVC Çatı Oluğu ve Boruları

Tenekecilk işlerinde gördüğümüz çatı ve düşey borular PVC (polyvinyl chtoride) denilen sert plastikten de yapılmaktadır. Fabrikasyon olarak ve standart parçalar halinde imal edilen bu çatı oluğu ve boruları , ek yerlerine lastik conta yerleştirerek ; yerinde monte edilirler. Montajlı, genelde tenekecilik işlerinde olduğu gibi (ancak lehim ve kaynak gibi hçbir bağlayıcı ya da yapıştırıcı kullanmadan)  olup; iniş boruları iniş boru kelepçesi ile duvara , oluklar ise oluk kelepçesi ile kiremit altı tahtasına bağlanırlar
Dekoratif görünüşlü de bu PVC çatı oluğu ve boruları, hafif ve montajının kolay oluşu, bakım gerektirmemesi, yüzeylerinin parlak ve kaygan olmasından dolayı oluk içinde kum, toprak vb.nin birikmemesi gibi özelliklerinden dolayı tercih edilirler,

PVC çatı oluğu ve boruları yuvarlak ve köşeli olmak üzere iki şekilde ve çeşitli boyutlarda imal edilirler.
ise oluk kelepçesi ile kiremit altı tahtasına bağlanırlar
Dekoratif görünüşlü de bu PVC çatı oluğu ve boruları, hafif ve montajının kolay oluşu, bakım gerektirmemesi, yüzeylerinin parlak ve kaygan olmasından dolayı oluk içinde kum, toprak vb.nin birikmemesi gibi özelliklerinden dolayı tercih edilirler.
PVC çatı oluğu ve boruları yuvarlak ve köşeli olmak üzere iki şekilde ve çeşitli boyutlarda imal edilirler.

işinize yaradıysa ne mutlu.

sağ ol ahmet:) bayağıdır göremiyorduk seni forumda dönüşün güzel oldu....