Mardin’de çeşmeler genellikle külliyelerin veya medreselerin eyvanları içerisinde yapılmıştır. Çoğunlukla bunlar kemerli nişler olarak görülmektedir. Mardin sokaklarında bireysel olarak yapılmış çeşmeler ile meydan çeşmelerine rastlanmamaktadır.

Mardin çeşmeleri Artuklular zamanında XII.-XIII.yüzyıllarda yapılmışlardır. Bunlardan Necmeddin Ilgazi’nin yaptırmış olduğu külliye içerisinde bulunan ve günümüze pek az kısmı gelebilen hamam avlusundaki çeşme Anadolu’nun en eski çeşmelerinden bir örnektir. Bunun dışında Mardin’de Kasımiye, Firdevs, Fahriye, Ayn Kapak, Cevheriye, Ayn Saraç ve Savur Kapı çeşmeleri bulunmaktadır.


Emünüddin Çeşmesi (Merkez)

Mardin Mâristan (Mesken) Mahallesi’nde, Artuklu Sultanı Necmeddin Ilgazi (1108-1122) yaptırmış olduğu Emünüddin Külliyesi’ne bir de çeşme ilave etmiştir.

Çeşme yöresel taştan niş içerisinde bulunmakta olup, kitabesi günümüze gelememiştir. Ayna taşı ve önündeki yalak taşının yanı sıra arkasında çeşmeye su getiren künkler bulunmaktadır.


Altunboğa Medresesi Çeşmesi (Merkez)

Mardin’de Altunboğa Medresesi XIII.yüzyılın sonu ile XIV.yüzyılın başında yapılmıştır. Bu medreseden günümüze yalnızca çeşmesi gelebilmiştir.

Bir eyvan içerisinde bulunan çeşme kesme taştan yapılmıştır. Çeşmenin sivri kemerli nişleri olup, arkasında da deposu bulunmaktadır.


Kasımiye Medresesi Çeşmesi (Merkez)

Mardin’in güneyinde Akkoyunlu Sultan Kasım’ın 1487-1502 yılları arasında yapımını tamamladığı medrese avlusunun ana eyvanı içerisinde bir de çeşme bulunmaktadır. Çeşmenin kitabesi bulunmamaktadır. Ancak, medrese ile birlikte yapıldığı sanılmaktadır. Avlunun kuzeyindeki havuzlu ana eyvanın yanındaki niş içerisinde bulunan bu çeşme sivri kemerli olup, önünde yalak taşı ve arkasında da su haznesi bulunmaktadır.


Savur Kapı (Ayncevzi Bab-ı Savr)Çeşmesi (Merkez)

Mardin’de Savur Kapı Medresesi’nin içerisinde bir de çeşme bulunmaktadır. Çeşme medresenin bir bölümünü oluşturduğu gibi bulunduğu yere merdivenle çıkılmaktadır.
 Çeşmenin medrese ile birlikte XIII.-XIV.yüzyılda yapıldığı sanılmaktadır.

Çeşme sivri kemerli, yerel Midyat taşından yapılmıştır. Sivri kemerli nişin içerisine dikdörtgen mermerden ayna taşı yerleştirilmiştir. Çeşme yakın tarihlerde restore edilmiştir.

Kaynak : www.kenthaber.com