DÜNYA KÜLTÜREL MİRASI'NDA TÜRKİYE (ANADOLU)Dünya kültür mirası, öncelikle ve özellikle Dünya Miras Listesi ambleminin çizgilerde taşıdığı soyut anlama değer yüklemekle anlaşılabilmektedir. Dünya Miras Listesi amblemi, Belçikalı sanatçı Mitchel Olyff tarafından tasarlanmıştır ve Dünya Miras Komitesi'nin ikinci toplantısı ardından kabul edilmiştir. Amblemin ortasında yer alan kare, insan yeteneklerinin ve hayal gücünün sonuçlarını, onu çevreleyen yuvarlak ise doğanın sundukların simgelemektedir. Amblemin yuvarlak oluşu, dünya mirasının küresel olarak korunmasını ifade etmektedir. Dünyaca kabul edilen bu amblem, 1978'den beri resmi amblem olarak kullanılmaktadır.
1945'te kurulan Birleşmiş Milletler Örgütü'nün 51 üyesi, 24 Ekim 1945'te imzaladıkları anlaşma ile Birleşmiş Milletler Eğitim Bilim ve Kültür Örgütü'nü (UNESCO) kurmuştur. Amaç, dünya üzerindeki her probleme - kültür varlıkları dahil - üye devletlerle birlikte hareket ederek ortak bir çözüm bulmaktı. Türkiye ise bu örgüte 20 Mayıs 1946'da dahil olmuş ve aynı paralelde çalışmaya başlamıştır. UNESCO 17 Ekim - 21 Kasım l972 tarihleri arasında Paris'te toplanan onyedinci oturumunda, dünya üzerinde yok olan kültürel değerleri kontrol altına almak ve uğrayacakları tahribatı engellemek amacıyla 38 maddelik Dünya Doğal ve Kültürel Mirası Koruma Konvansiyonu (Convention Concerning the Protection of the World Cultural and Natural Heritage) sözleşmesini imzalamıştır. Bundan sonra, kültürel ve doğal miras için liste (The World Heritage List) uygulaması başlatılmıştır. Bu uygulamaya göre; UNESCO'a üye olan her ülke, kendi topraklarında yer alan kültürel ve doğal varlıkların envanterlerini 21 üyeli 'Dünya Mirası Komitesi'ne bildirmekle yükümlü tutulmuştur. Sözleşmeye dünya üzerinde 177 ülke imza atmıştır. Konvansiyonu imzalayan ülkeler tarafından seçilen 21 ülke temsilcisinin oluşturduğu Dünya Mirası Komitesi, iki uluslararası kurumdan destek alarak ( Uluslararası Anıtlar ve Sitler Konseyi - ICOMOS (
http://tr.wikipedia.org/wiki/ICOMOS) ile Dünya Koruma Birliği - IUCN) aday gösterilen değerler arasından seçim yapmakta ve listeyi oluşturmaktadır. Komite, ayrıca Dünya Mirası Fonu'nu (World Heritage Fund) yönlendirerek listedeki değerlerin korunmasına mali destek sağlamaktadır.
Dünya Doğal ve Kültürel Mirası Koruma Konvansiyonu Sözleşmesi'ni oluşturan 38 maddenin ilk ilki maddesi: Madde 1.- Bu sözleşmenin amaçları bakımından aşağıdakiler "kültürel miras" sayılacaktır;
Anıtlar: Tarih, sanat veya bilim açısından istisnaî evrensel değerdeki mimari eserler, heykel ve resim alanındaki şaheserler, arkeolojik nitelikte eleman veya yapılar, kitabeler, mağaralar ve eleman birleşimleri.
Yapı toplulukları: Mimarileri, uyumlulukları veya arazi üzerindeki yerleri nedeniyle tarih, sanat veya bilim açısından istisnaî evrensel değere sahip ayrı veya birleşik yapı toplulukları.
Sitler: Tarihsel, estetik, etnolojik veya antropolojik bakımlardan istisnaî evrensel değeri olan insan ürünü eserler veya doğa ve insanın ortak eserleri ve arkeolojik sitleri kapsayan alanlar.
Madde 2.- Bu Sözleşmeye göre aşağıdaki eserler "doğal miras" sayılacaktır;
Estetik veya bilimsel açıdan istisnaî evrensel değeri olan, fiziksel ve biyolojik oluşumlardan veya bu tür oluşum topluluklarından müteşekkil doğal anıtlar. Bilim veya muhafaza açısından istisnaî evrensel değeri olan jeolojik ve fizyografik oluşumlar ve tükenme tehdidi altındaki hayvan ve bitki türlerinin yetiştiği kesinlikle belirlenmiş alanlar. Bilim, muhafaza veya doğal güzellik açısından istisnaî evrensel değeri olan doğal sitler veya kesinlikle belirlenmiş doğal alanlar.
Kültürel ve Doğal Miras Listesi'ne (The World Heritage List) girebilmenin koşulları ise şunlardır ;1. Yaratıcı insan dehasının ürünü olması.
2. Belli bir zaman diliminde veya kültürel mekanda, mimarinin veya teknolojinin, anıtsal sanatların gelişiminde, şehirlerin planlanmasında veya peyzajların yaratılmasında, insani değerler arasındaki önemli etkileşimi göstermesi.
3. Kültürel bir geleneğin veya yaşayan ya da kayıp bir uygarlığın tek veya en azından istisnai tanıklığını yapması.
4. İnsanlık tarihinin bir veya birden fazla anlamlı dönemini temsil eden yapı tipinin ya da mimari veya teknolojik veya peyzaj topluluğunun değerli bir örneğini sunması.
5. Bir (veya birden fazla) kültürü temsil eden geleneksel insan yerleşimine veya toprağın kullanımına ilişkin önemli bir örnek sunması ve özellikle bu örneğin, geri dönüşü olmayan değişimlerin etkisiyle dayanıklılığını yitirmesi.
6. İstisnai düzeyde evrensel bir anlam taşıyan olaylar veya yaşayan gelenekler, fikirler, inançlar veya sanatsal ve edebi eserlerle doğrudan veya maddeten bağlantılı olması.
Listede Yer Alan Eserlerin Kıtalara Göre Dağılımı Şöyledir: Kuzey Amerika Güney Amerika Avrupa49 Kültürel 39 Kültürel 294 Kültürel
29 Doğa 19 Doğa 24 Doğa
1 Karma 2 Karma 6 Karma
3 Tehlikede 2 Tehlikede 3 Tehlikede
Afrika Asya Avusturalya62 Kültürel 139 Kültürel 0 Kültürel
32 Doğa 31 Doğa 13 Doğa
3 Karma 6 Karma 5 Karma
16 Tehlikede 9 Tehlikede
Türkiye'ye geri döndüğümüzde ise ancak 1960 yılları sonrası önemsenmeye başlanan ve dikkate alınan dünya kültürel ve doğal mirası kavramı, son dönemlerde fikir olarak yükselmesine rağmen kültürel ve doğal alanların korunması konusunda yaşanan zaafiyetler önemli sorunlar yaratmaktadır. Uygarlıklar beşiği olan Anadolu'nun 38 kültürel ve 23 doğal değeri Kültürel ve Doğal Miras Listesi'ne (The World Heritage List) alınmak üzere tespit edilmiş, bunlardan sadece 9 tanesi dünya miras listesine alınmıştır.
Dünya Miras Listesindeki Doğal ve Kültürel Varlıklarımız : İstanbul'un Tarihi Alanları Dünya Miras Listesine Alınma Tarihi : 6.12.1985
Göreme ve Kapadokya Milli Parkı Dünya Miras Listesine Alınma Tarihi : 6.12.1985
Divriği Ulu Cami ve Darüşşifası Dünya Miras Listesine Alınma Tarihi : 6.12.1985
Hattuşaş (Boğazköy) Dünya Miras Listesine Alınma Tarihi : 28.11.1986
Nemrut Dağı Dünya Miras Listesine Alınma Tarihi : 11.12.1987
Xanthos-Letoon Dünya Miras Listesine Alınma Tarihi : 9.12.1988
Pamukkale - Hierapolis Dünya Miras Listesine Alınma Tarihi : 9.12.1988
Safranbolu Şehri Dünya Miras Listesine Alınma Tarihi : 17.12.1994
Truva Arkeolojik Kenti Dünya Miras Listesine Alınma Tarihi : 2.12.1998
En son 28-04-2008 tarihi'nde güncellenmiştir.
